Zmiana utrwalonego sposobu funkcjonowania rzadko przebiega według prostego schematu. W sytuacji problemów związanych z alkoholem, narkotykami, lekami, hazardem czy innymi zachowaniami stopniowo może dochodzić do przesunięcia priorytetów. To, co uprzednio było jedynie jednym z elementów dnia, zaczyna wpływać na decyzje, relacje i sposób reagowania na trudne sytuacje.

Uzależnienia mają przy tym różny przebieg. U jednej osoby problem może rozwijać się przez sporo lat, u innej szybciej prowadzić do wyraźnych konsekwencji. Nie za każdym razem łatwo określić moment, w którym zwykłe przyzwyczajenie przestaje nim być. W praktyce uwagę zwracają przede wszystkim powtarzające się sytuacje, gdy ktoś pragnie ograniczyć dane zachowanie, niemniej jednak mimo własnych postanowień wraca do niego. Znaczenie ma także to, czy jego brak sprawia silne napięcie, rozdrażnienie lub inne trudności w normalnym funkcjonowaniu.

Walka z uzależnieniem na prawdę często wymaga przyjrzenia się temu, co dzieje się przed wystąpieniem potrzeby sięgnięcia po substancję lub utworzenia określonej czynności. Sam impuls nie pojawia się bowiem w każdym momencie bez przyczyny. Może być związany z napięciem po pracy, konfliktem, poczuciem samotności, nudą, presją otoczenia albo konkretnym miejscem czy porą dnia. Rozpoznanie takich współzależności nie znaczy ich automatycznego usunięcia. Umożliwia jednakże dokładniej określić, z jakimi sytuacjami wiąże się problem i gdzie najczęściej dochodzi do utraty sprawdzeniu. W codziennej praktyce ważne są też konsekwencje podejmowanych decyzji. Ukrywanie zachowania przed bliskimi, kłopoty finansowe, zaniedbywanie obowiązków czy pogorszenie relacji mogą przez pewien czas być pomijane albo tłumaczone innymi przyczynami. Z w pewnych sytuacjach ich nagromadzenie staje się jednakże trudniejsze do ignorowania. W zależności od rodzaju uzależnienia i indywidualnej sytuacji potrzebne mogą być różne formy wsparcia, a sposób postępowania powinien uwzględniać również stan zdrowia oraz wcześniejsze próby ograniczenia kłopotu.

Pytanie, jak pokonać uzależnienie, jest szczególnie skomplikowane wtedy, gdy oczekuje się jednej metody pasującej do wszystkich osób. Nie ma jednakowego przebiegu tego procesu. Innych trudności można spodziewać się przy uzależnieniu od substancji, a innych w sytuacji zachowań takich jak hazard czy kompulsywne wykorzystywanie z określonych aktywności. Różnorodne bywają też przyczyny utrwalania problemu. Zdarza się, że dana czynność służy przede wszystkim redukowaniu napięcia, innym razem staje się sposobem unikania niełatwych wrażeń albo problemów. Dlatego sama zmiana zachowania nie zawsze wystarcza do uporządkowania sytuacji. Jeśli wcześniejszy sposób radzenia sobie z napięciem zostanie usunięty, ale nie pojawi się inny sposób reagowania, skomplikowane momenty mogą ponownie prowadzić do starego schematu. Właśnie dlatego w trakcie pracy nad zmianą zwraca się uwagę nie tylko na samo uzależniające zachowanie, lecz także na codzienne okoliczności, emocje, relacje oraz sposoby radzenia sobie z obciążeniem.

Znaczenie mają też momenty, w których pojawia się odstępstwo od wcześniej przyjętych wymogów. Jednorazowy powrót do dawnego zachowania może stać się punktem wyjścia do dalszego powtarzania schematu, niemniej jednak może też wskazać konkretną sytuację, której przedtem nie uwzględniono. Przydatne bywa wówczas spokojne przededukowanie tego, co wydarzyło się wprost wcześniej, jakie myśli i emocje się pojawiły oraz jakie były późniejsze skutki. Takie podejście umożliwia oddzielić sam fakt wystąpienia trudności od oceny całego procesu. W niektórych przypadkach istotne jest również zaangażowanie osób z otoczenia, choć ich pomoc wymaga ustalenia jasnych granic. Bliscy mogą zauważać zmiany, których osoba zmagająca się z kłopotem długo nie dostrzega, niemniej jednak nie są w stanie własną pracą kontrolować jej decyzji. Przy bardziej nasilonych problemach znaczenie może posiadać kontakt ze specjalistą, szczególnie gdy ukazują się objawy związane z odstawieniem substancji lub inne poważne konsekwencje zdrowotne. Finalny sposób postępowania zależy od rodzaju uzależnienia, czasu jego trwania, sytuacji życiowej oraz możliwości wprowadzenia trwałych modyfikacji w powszechnym funkcjonowaniu.

Zobacz więcej: terapia uzależnień Wrocław.